تقسیم کار سازمانی و واحدسازی سازمانی

تقسیم کار و واحدسازی در مدیریت سازمان

در این مقاله به یکی از مباحث مهم مدیریت که در مبانی سازمان و مدیریت مطرح است؛ یعنی تقسیم کار سازمانی و واحدسازی سازمانی پرداخته می شود. این مقاله، مناسب برای دانشجویان رشته های مدیریت حسابداری و اقتصاد می باشد. در ادامه با محصولات دانلودی سِرو همراه باشید.

تقسیم کار سازمانی

در یک شغل یک نفره، صاحب کار؛ به طور شخصی کلیه کارهای لازم را برای نیل به هدفهای خود انجام می دهد. اما وقتی کار گسترده می شود این ترتیب نمی تواند عملی باشد. او به زودی افراد دیگری را برای اجرای وظایف ویژه استخدام می کند. همچنین در سازمانهای بزرگ هیچ مدیری به تنهایی توان اجرای کلیه کارهایی را که در برنامه های سازمانی پیش بینی شده است ندارد. بنابراین ضروری است که وظایف هر یک از افراد از وظایف دیگران مجزا و فعالیتهای سازمان به وظایف کوچکتری تقسیم شود. تقسیم کار به وظایف مختلف و مجزا موجب می شود مدیران و کارکنان بر حوزه های ویژه کاری تمرکز یابند. در نتیجه زمینه های تخصصی آنان پرورش می یابد و کارایی سازمان بالا می رود.

تأثیر تقسیم کار بر بهره وری

هیچ فردی هر چند تخصصهای مورد نیاز برای اجرای فعالیتهای مختلف را داشته باشد از نظر فیزیکی و روانی نمی تواند کلیه عملیات مربوط به شغل پیچیده ای را انجام دهد. بنابراین، تقسیم کار موجب تخصصی شدن کار می شود و بر این اساس افراد می توانند در شغل خود آزموده و ماهر شوند و چون تقسیم کار مشاغل گوناگونی پدید می آورد آنان می توانند پستهایی را انتخاب کنند، یا در پستهایی منصوب شوند که با استعداد و علاقه آنها تناسب دارد.

واحدسازی سازمانی

وقتی مدیران؛ تقسیم کار می کنند، فعالیتهایی را که برای اجرای کلیه کارهای سازمان مورد نیاز است گرد می آورند، سپس آنها را در قالب مشاغل؛ منظم و دسته بندی می کنند. واحدسازی ترتیبی است که در آن مشاغل و فعالیتها در گروه های منطقی دسته بندی و هر گروه در بخش و واحد بزرگتری ترکیب می شود تا کل سازمان را شکل دهند. متداول ترین شیوه های واحدسازی عبارت اند از واحدسازی سنتی و الگوهای جدید واحدسازی.

واحدسازی بر اساس وظیفه

واحدسازی وظیفه ای اساسی برای گروه بندی مشاغلی است که با یک وظیفه سازمانی یا مهارتی تخصصی مرتبط اند مانند بازاریابی امور مالی عملیات منابع انسانی منابع اطلاعاتی و تحقیق و توسعه. در این نوع واحدسازی معمولاً کلیه افرادی که وظایف یکسان با تخصص خاصی را به عهده گرفته اند در یک قسمت متمرکز می شوند. این نوع واحدسازی رایج ترین نوع واحدسازی است و هر اندازه پیشرفت علم و فناوری تخصصهای بیشتری را در رشته های مختلف علوم مطرح می کند، کاربرد این نوع تقسیم کار بیشتر می شود. این نوع واحدسازی را گاهی واحدسازی بر اساس نوع عملیات یا تخصص نیز می نامند.

واحدسازی بر اساس محصول

وقتی مدیران، واحدسازی بر مبنای محصول یا خدمت را به کار می برند، مشاغل را بر طبق کالاها و خدماتی که ارائه می دهند گروه بندی می کنند. این کار اعضای هر گروه را قادر می سازد که بر فعالیتهای مربوط به تولید کالاها یا خدمات خود تمرکز یابند. معمولاً وقتی مؤسسه ای رشد می کند مدیریتهای تولید فروش خدمات و مهندسی با حجم عظیمی از محصول روبه رو می شوند و در این حالت واحدسازی بر اساس محصول ضرورت پیدا می کند. در این نوع واحدسازی مدیر هر واحد که محصول خاصی را تولید می کند اختیارات وسیعی دارد و امر فروش تولید کارگزینی و مانند آنها زیر نظر او اداره می شود.

واحدسازی جغرافیایی یا منطقه ای

در واحدسازی جغرافیایی یا منطقه ای منابع بر اساس مکانی که قرار است کار سازمان در آنجا اجرا شود یا حوزه بازار منطقه ای که نظام مدیریت در آن فعالیت دارد واحدسازی می شود. وقتی حوزه های بازار و مکانهای کار گسترش می یابند مسافت فیزیکی بین مکانها وظایف مدیریتی را بسیار دشوار می کند. مسافتها ممکن نسبتأ کوتاه بین دو نقطه در یک شهر یا نسبتاً طولانی فاصله دو نقطه در یک استان بین استانهای مختلف یا حتی در کشورهای گوناگون باشد. برای به حداقل رساندن تأثیر مسافت منابع می تواند بر اساس منقطه واحدسازی شود.

واحدسازی بر اساس مشتری

واحدسازی بر مبنای مشتری در سازمانهای زیادی متداول است. عامل کلیدی در دسته بندی فعالیتها در این نوع واحدسازی مشتری یا ارباب رجوع است. این نوع واحدسازی به ندرت به عنوان ساختار سازمانی اصلی به کار می رود و معمولاً این نوع تقسیم بندی از رده میانی به پایین اجرا می شود. واحدهای تجاری برای پاسخگویی به خواسته های مشتریان گوناگون از واحدسازی بر این مبنا بهره می گیرند و مؤسسه های آموزشی درسها و دوره های آموزشی را متناسب با گروه های مختلف دانش آموزان و دانشجویان ارائه می کنند. بنابراین نیازهای متنوع و خاص مشتریان به خدمات معین سازمانها را مجبور به واحدسازی بر مبنای مشتری می کند.

واحدسازی بر اساس فرایند تولید

این نوع واحدسازی بر فرایند تولید کالاها و خدمات تأکید دارد و بر طبق مراحل اصلی فرایندی که برای تولید محصولات و خدمات به کار رفته است واحدسازی می شود. جهت مطالعات بیشتر توصیه می شود مبحث تنوع بخشی را پاورپوینت استراتژی سطح شرکت مربوط فصل 6 مدیریت استراتژیک آیرلند که از سایت cero.ir منتشر گردیده مطالعه کنید.

الگوهای جدید واحدسازی

تغییرات شگرف و سریع دهه های اخیر و مسائل پیچیده امروز در زمینه سازمان و مدیریت نشان دهنده این واقعیت است که طرحهای تشکیلاتی سنتی پاسخگوی نیازهای کنونی نیست و باید دگرگونیهای اساسی در ساختارهای سازمانی ایجاد شود. در پاسخ به این نیاز صاحب نظران و نظریه پردازان سازمان و تشکیلات دست به اصلاحات تغییرات و تعدیلاتی در ساختارهای سنتی زده اند و کوشیده اند تا با ابداع الگوهای جدید تشکیلاتی سازمانها را با محیط متغیر و پیچیده این عصر همساز کنند و مشکلات ساختارهای سنتی را تخفیف بدهند. جهت تحقیق بیشتر می توانید پروژه سازماندهی و انواع ساختار سازمانی سنتی و نوین را دنبال کنید. همچنین می توانید کلمه کلیدی ساختار سازمانی را در سایت جستجو کنید و از انواع مقالات و پایان نامه های مرتبط با موضوع بهره ببرید.