كتاب و كتابخانه در تمدن اسلامی و جایگاه آن در ایران و دلایل افول این كتابخانه ها

9000 تومان
كتاب و كتابخانه در تمدن اسلامی و جایگاه آن در ایران و دلایل افول این كتابخانه ها

تعداد صفحات : 106

فرمت فایل : doc

دسته بندی : کتابداری

حجم فایل : 88 کیلوبایت

كتاب و كتابخانه در تمدن اسلامی و جایگاه آن در ایران و دلایل افول این كتابخانه ها

خلاصه

با توجه به اهمیت كتاب و كتابخانه در جهان اسلام، كه ناشی از تعالیم این مكتب آسمانی است، و وجود احادیث و روایات بیشماری از رسول اكرم و ائمه درباره دانش و پژوهش، جایگاه كتاب و كتابخانه در تمدن اسلام به وضوح آشكار می شود.

در دوران تمدن اسلامی دو دوره كلی و بارز وجود دارد، دوران رشد و شكوفایی علم و دانش در این تمدن، كه باعث به وجود آمدن كتابخانه های بسیار بزرگ و كاملی شد كه به كمك دانشمندان و محققان آن زمان به وجود آمدند و دیگر دوره افوق كه در این دوره به دلایل مختلفی از جمله عوامل درونی و بیرونی، افول علم و دانش و در كنار آن كم رنگ شدن نقش كتابخانه ها در جهان اسلام را شاهد می باشیم.

 

كلید واژه ها: ایران- تاریخ- تمدن اسلامی – كتاب – كتابخانه ها

 


مقدمه

 

كتاب و كتابخانه در تمدن از درجه و جایگاه ویژه و والایی برخوردار بوده است. این جایگاه بیشتر ناشی از تعالیم مكتب اسلام اس0ت. اسلام؛ مكتب علم و دانش، و مسلمانان را به دانش اندوزی توصیه می كند. احادیث و روایات بیشماری از نبی اكرم و ائمه – علیهم السلام- درباره فضایل علم و دانش كه از طریق كتاب و كتابخانه منتقل می شوند، وجود دارد.

با توجه به عنایت خاصی كه مكتب اسلام به علم و دانش داشته است و راه بهروزی و سعادتمندی را از آن علما می داند، بدیهی است كه توجه به كتاب به عنوان ابزاری با ارزش برای انتشار علوم در خور توجه و دقت است و نباید فراموش كرد كه معجزه پیامبر اسلام خود، كتاب است و در دومین سوره قرآن كریم در ابتدا به كتاب اشاره دارد. " ذالك الكتاب لا ریب فیه هدی للمتقین" (بقره، 2).

اگر چه در روزگاران قدیم، كتاب همچون زمان حال گسترش پیدا نكرده بود، و افراد با سواد و كسانی كه می توانستند بنویسند و بخوانند قشر وسیعی از جامعه نبودند، اما مسلمانان به ویژه در رابطه با اعتقادات دینی خود مبنی بر حفظ و نگهداری قرآن كریم از دستبرد حوادث روزگار و ثبت و ضبط آنچه از پیامبر اسلام می شنیدند، خود را موظف به نگارش می دانستند و بر حفظ و نگهداری آنها مراقبت می كردند.

مسلمانان هر چه از زمان پیامبر دورتر می شدند، خود را به نگارش و ثبت و ضبط وقایع نیازمند تر می دیدند و پا به پای تكامل خط و به همراه حفظ و ضبط قرآن كریم و آثار پیامبران و معصومین برای كسب اطلاع و آگاهی از اندوخته های اقوام دیگر نیز، تلاش وافر می نمودند.

 

ابزار و وسایل كتابت در دوران اسلام

مسلمانان در آغاز، تعالیم دینی خویش را از طریق به یاد سپاری به نسل های بعد و دیگران انتقال می دادند. هر چند مواردی موجود است كه مسلمانان از پوست حیوانات و دیگر ابزار نوشتاری نیز استفاده می كرده اند.1

با پیدایش و ورود پاپیروس، مخصوصا، رونق صنعت كاغذ سازی در میان مسلمانان، در عرصه تعلیم و تعلم و كتابت دگرگونی عمده ای پدیدار شد و به آن سرعت بخشید. نباید فراموش كرد كه ورود علوم و دانش یونانی و كشاكش فكری فرق و مذاهب اسلامی از دیگر عواملی بودند كه بر رونق بازار كتاب و حرفه های وابسته به آن افزودند.

 

كتابخانه های تمدن اسلامی

تاریخچه ایجاد كتابخانه و جمع آوری كتاب به عهد باستان باز می گردد. بی شك كتابخانه و كتابداری ردپایی بر گذرگاههای پیچاپیچ تمدن، از عهد باستان تا عصر حاضر، بر جا گذاشته است. ایجاد كتابخانه در روزگار باستان به سومریان، بابلیان، آشوریان و مصریان نسبت داده می شود.

سومریان، در حدود 2700 سال پیش از میلاد مسیح كتابخانه های شخصی، مذهبی و ذولتی بر پا كرده بودند و مشهور است كه كتابخانه تلو[1] مجموعه ای متجاوز از 30000 لوح گلین[2] داشته است. بابلیان كه تمدن سومریان را به ارث برده بودند، سبك نگارش و سرشت مواد نوشتنی را حفظ كردند و مهم ترین كتابخانه در آن زمان كتابخانه بورسیپا[3] بود. اما كتابداری به منزله یك پیشه به دوران آشوریان باز می گردد. آشور بانیپال، پاادشاه آشوری كه از 668 تا 626 قبل از میلاد می زیسته، نخستین مفسر كار كتابدار در نظر گرفته می شود. تمدن باستانی مصریان همزمان با تمدن های سومریان، بابلیان و آشوریان شكوفا شد. اما، مصریان از نظر شكل كتاب و مواد نوشتنی با آنها تفاوت بسیار داشتند. ماده نوشتنی آنها برگ پاپیروس بود، از قلم مو مانندی به منزله ابزار نگارش استفاده می كردند. مصر باستان كتابخانه های بی شماری، از قبیل كتابخانه های شخصی، معبدی و بایگانیهای دولتی داشت.

 


[1] - Tello

[2] - Clay plate

[3] - Borsippa

فهرست

خلاصه. 1

مقدمه. 2

ابزار و وسایل كتابت در دوران اسلام. 3

كتابخانه های تمدن اسلامی.. 3

الف: كتابخانه های شخصی.. 6

ب: كتابخانه های مساجد. 6

ج:كتابخانه های عمومی.. 6

معرفی برخی از كتابخانه های عمومی دوران اسلامی.. 7

كتابخانه حلب.. 7

كتابخانه شاپور. 7

كتابخانه سید رضی.. 8

كتابخانه سید مرتضی.. 8

د- كتابخانه های نیمه عمومی.. 9

كتابخانه فارس... 9

كتابخانه رامهرمز. 9

كتابخانه بصره. 10

كتابخانه ابن شاه  مردان.. 10

كتابخانه صاحب بن عباد. 10

چگونگی اداره كتابخانه ها و نحوه در آمد و مخارج آنها 11

شیوه های تهیه کتاب.. 11

کتابخانه های ایران اسلامی.. 12

دلایل افول كتابخانه های اسلامی.. 15

عوامل برونی.. 16

عوامل درونی.. 16

نتیجه. 17

یادداشت‌ها : 18

Abstract 20

دكتر غلامحسین سعیدیان.. 22

چكیده. 22

كلید واژه‌ها 23

مقدمه. 24

آذربایجان بزرگ و امیرخان تركمان.. 25

پی‌نوشت‌ها و توضیحات.. 36

منابع و مأخذ. 48

سیاست‌های شاه عباس اول در رونق تجاری ایران.. 52

چكیده. 52

واژه‌های كلیدی: 52

مقدمه. 52

اقدامات شاه عباس اول در رشد و تجارت.. 57

الف- امینیت راه‌ها ئ مبارزه با راهزنان.. 60

ب- احداث راه و کاروانسرا 60

ج- حمایت از اتباع خارجی ( بازرگانان و مبلغان مسیحی) 62

د: استفاده از ارمنه در تجارت ابریشم. 66

نتیجه. 68

پی‌نوشت‌ها و یادداشت‌ها 69

فهرست منابع. 73

عنوان مقاله: 77

چكیده: 77

كلید واژه‌ها 78

مقدمه: 78

الف: شهرها 81

ب: رودها و رودخانه‌ها 96

ج: دریاها و دریاچه‌ها 97

د-كوه‌ها 98

ه: دژها و قلاع. 99

و: اماكن جغرافیایی دیگر. 101

پی ‌نوشت‌ها 103

فهرست منابع و ماخذ. 109